Bir sabah uyandınız, başınızı hafifçe çevirdiniz ve bir anda tavanın hızla döndüğünü hissettiniz. Panikle aynaya baktığınızda ise daha garip bir tabloyla karşılaştınız: Göz bebekleriniz, sizin kontrolünüz dışında sağa sola ya da yukarı aşağı titriyor.
Tıp dilinde nistagmus dediğimiz bu istemsiz göz hareketleri, genellikle halk arasında hemen “kristal kayması” olarak damgalanır. Peki, gözlerin bu gizemli “dansı” her zaman kulaktaki o meşhur kristallerden mi kaynaklanır? Gelin, bu karmaşık denge oyununun perde arkasını birlikte aralayalım.
Nistagmus Nedir: Gözlerin Denge Çığlığı
Nistagmus, aslında bir hastalık değil, vücudun denge sistemindeki bir aksaklığı dışarıya vuran bir belirtidir. Beynimiz; gözler, iç kulak ve sinir sisteminden gelen verileri birleştirerek dünyayı sabit görmemizi sağlar. Bu iletişim hattında bir parazit oluştuğunda, gözler odak noktasını kaybeder ve tekrar sabitlemeye çalışırken ritmik bir titreme hareketi yapar.
Suçlu Sadece “Kristal Kayması” mı?
Kısa ve net cevap: Hayır. Kristal kayması (BPPV), nistagmusun en sık rastlanan nedeni olsa da buzdağının görünmeyen kısmı oldukça geniştir. İşte nistagmusa yol açan diğer önemli faktörler:
1. İç Kulaktaki Diğer Problemler
Denge merkezimiz olan iç kulak, sadece kristallerden ibaret değildir.
- Vestibüler Nörit: Denge sinirinin aniden iltihaplanmasıdır. Kristal kaymasından farkı, nistagmusun ve baş dönmesinin günlerce kesintisiz sürebilmesidir.
- Meniere Hastalığı: Kulaktaki sıvı basıncının artmasıyla oluşur. Göz titremesine kulakta dolgunluk hissi ve çınlama da eşlik eder.
2. “Yazılımsal” Nedenler: Beyin ve Sinir Sistemi
Bazen sorun mekanik (kulak) değil, merkezi sistemdedir (beyin).
- Vestibüler Migren: Şiddetli baş ağrısı olmasa bile, migren atağı nistagmusa ve şiddetli baş dönmesine neden olabilir.
- Nörolojik Durumlar: MS (Multipl Skleroz) veya beyincik (serebellum) hasarları, gözlerin kontrol mekanizmasını bozarak nistagmusu tetikleyebilir.
3. Yaşam Tarzı ve Geçici Tetikleyiciler
Vücudumuzun kimyası değiştiğinde de gözlerimiz tepki verebilir:
- Vitamin Eksikliği: Özellikle B12 vitamini eksikliği sinir iletimini zayıflatarak odaklanma sorunlarına yol açar.
- İlaçlar ve Alkol: Bazı nöbet önleyici ilaçlar veya aşırı alkol tüketimi, beynin denge merkezini baskılayarak geçici nistagmusa sebep olur.
Kristal Kayması mı, Yoksa Daha Ciddi Bir Şey mi?
Aradaki farkı anlamak için şu üç soruya yanıt arayın:
- Süre: Göz titremesi sadece pozisyon değiştirdiğinizde (yataktan kalkarken, eğilirken) başlayıp 1 dakikadan kısa mı sürüyor?
- Tetikleyici: Sadece baş hareketleriyle mi ortaya çıkıyor?
- Ek Belirtiler: Çift görme, peltek konuşma veya kol/bacakta güçsüzlük var mı?
Not: Eğer nistagmus sabit dururken de devam ediyorsa veya beraberinde nörolojik belirtiler varsa, durum kristal kaymasından çok daha farklı olabilir.
Ne Zaman Uzmana Başvurmalı?
Nistagmus, vücudun bir “imdat çağrısıdır”. Gözlerinizin titreme yönü (yatay, dikey veya dairesel) ve hızı, doktorunuz için sorunun kaynağını gösteren bir harita niteliğindedir. Bu nedenle, bu durumu ilk kez yaşıyorsanız vakit kaybetmeden bir Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanına başvurmanız en sağlıklı yoldur.
